ГүлНур

#Миллийлигимизди_қәдирлейик!

ӘЗЗИЛЕП БАРАТЫРҒАН САЛТ~ДӘСТҮРЛЕР

       <<Той десе қуў бас жумалайды, той~елдиң ғәзийнеси>>.  Елимизде тойдың да аты көп:~Шашыў той, Айдор той, Сүннет той, Қыз узатыў тойы, Үйленген той. Ҳәр бир тойдың өз алдына тәтәрриги, салт-дәстүри бар. Жақынға дейин адамлар тойды үйлеринде берип, қонақлардың тийресине қарай қонақ үйлер белгиленип, нан-баўырсаққа көмек айтылып, көше ҳаяллары азанда ерте ийлеп, жумысына кетемен дегенше писирип те үлгереди. Көшеде, үйде өткерилген тойлардың гәшти өз алдына. Ағайин, туўған-туўысқанлардың қонаққа келип өткен-кеткенди айтысып, ҳал-аўҳал сорасып, тойдың сәнин келтирип, жетпей атырған жерлерине жәрдемлесип отырыўлары  өз алдына өзгеше бир мәни ғой.

          Адамлардың бир жерге жәмлесип, ойласып-кеңесип, бир-бири менен ҳәзил-дәлкек айтысып отырыўлары алмастырып болмайтуғын дәстүрлеримиздиң үлгилеринен еди.
         Тилекке қарсы, ҳәзир көпшилик тойларын ресторан ҳәм кафелерде өткерип атыр. Жақын отырған қоңсылар да тойдың хабарын телеграммдағы <<Қоңсылар>> каналынан бир еситип-ақ қалады. Тойды артық шығынсыз, дәбдебесиз өткериў дәўир талабы. Бул да бир тәрептен жақсы. Деген менен,  ҳәзирги   глобалласыў дәўириндеги жат иллетлердиң кирип келиўи, олардың келешек жасларымызға кери тәсир тийгизиўиниң алдын алыў мақсетинде қәдириятларымызды да умытпай, ата-бабаларымыздан мийрас болып киятырған үрп-әдетлеримизди келешек әўладқа сап ҳалында жеткериў миннетимиз екенлигин умытпаўымыз керек.

         Деген менен усы салт-дәстүрлеримизди бузбастан пайдаланып атырмыз ба?
          Ҳәзирги ўақытта елимизде қызды узатып той бериў дәстүрге айланбақта. Әлбетте, бул қуўанышлы. Бирақ, билип-билмей салт-дәстүрлеримизди бузып көрсетиў әдептен емес. Қыз узатыў тойында ҳәўжар айтылады. Ҳәўжарды қыздың жанында турған еки жеңгеси айтыўы керек. Ҳәзир заманагөйлестирип арнайы таярлыққа ийе тойды алып барыўшы <<Ҳәўжаршылар>> атқарады. Бул жерде айтайын дегеним, үрп-әдетимиздиң бузылған жери, қыздың жанына жеңгелерин емес,, күйеў баланы турғызып қойып ҳәўжар айтыўы. Бул дым ашынарлы жағдай. Ҳәўжардың да тексти бузылып атқарылмақта. Салт-дәстүрлеримиз бойынша ҳәўжарды қыздың жеңгелери узатылып атырған қызға нәсият формасында айтыўы керек. Салт-дәстүрлеримизди бузып жүрген атқарыўшылар тәртипке салыныўы керек.

          <<Ат өлсе де қәде өлмейди, арық қойдан төслик ал>>--дегендей, той болған жерде, әлбетте, қәде-қәўмет турады. Көшедеги жеңгейлер де қәде-қәўметлерди [Көпир қәде, бақан керер қәдеси, босаға қәдеси, кемпир өлди қәдеси] орны менен избе-излигин сақлап келген жасларға ибратлы сөзлерин айтып, дәстүримиздиң өлмес мийрас екенин түсиндирип болып алыўдың орнына <<оптом бериң>> деп тек пул алғанына қуўанысып жүргенлери де бар. Буның алды алынып, дурыс бағдар берип барылмаса соң тәртипке келтириў де бираз қыйыншылық туўдырыўы сөзсиз.
        Бул дәстүрлердиң бири-биринен парықланып туратуғынлығын да экспедицияларда көрип жүрмиз. Мәселен, Елликқала районы, Бостан қаласында жасаўшы қарақалпақларда <<Қыз узатыў тойы>>нда узатылатуғын қыз дослары менен шымылдық ишинде отырады, қасына жасы үлкен апа келип, сол шымылдықтың ишинде ҳәўжар айтады екен. Соннан кейин еки жеңгеси келип, қызды еки қолтығынан услап сыртқа алып шығып көликке мингизеди. Әлбетте, қыз <<бармайман>> деп жер тепсинип турады. Соңынан жасы үлкен бир адам пәтия берип шығарып салады екен. Буны Еллиқала районы, Бостан қаласы, Айбек көшесиниң 8-жайында жасаўшы Тоқтагүл Қошымбетова да мақуллады.

         Жасы үлкен аға-апалар, көше бийлери бул иллетке итибарлы болып, той-тамашаларды тәртипке салып, бар ақыл-нәсиятларын айтып, өзлери бас болып, үлги көрсетип турса, салт-дәстүрлеримиздиң сақланыўына тәсири тийеди,--деп ойлайман.

✍А.АЛЛАНИЯЗОВ.
Қарақалпақстан Республикасына мийнети сиңген мәденият хызметкери.
<<Еркин Қарақалпақстан>> газетасы, 21-декабрь, 2024-жыл, 153-саны [21175].

Каналымызға ағза болыўды умытпаң!
👇👇👇
https://t.me/gulnara_nurlepesova

СИЗЛЕР БҮГИНГИ КҮН ҚАҲАРМАНЛАРЫ

"САМАТ аўыл" атлы қутлы елимде,
Дийқан фермер "Зако мақсым" * жеринде.
Күннен кунге пәт ендирип теримге,
Аппақ қырман үйди пахтакеш қызлар.

Жолын қуўып уллы мақсым атаның,
Шырағын сөндирмей дузеп Ўатанын.
Ел ишинде "Зако фермер" атанып,
Елге ырыс сыйлар фермер баламыз.

Фермер-жер ийеси, пахта баласы,
Пахта атыз - мол табыстың даласы.
Бүгин орынланып жыллық жобасы,
Мол қырманға ашық болды жулдызлар.

Бириң апам,сиңлим, бириң қурбымсыз,
Қызлар деп атасам болмас орынсыз.
Қызларға бергисиз бәриң арыўсыз,
Мийнетиңиз уллы теримши қызлар.

Қуяш пенен бирге турып сәҳәрде,
Журтлар шырт уйқыда жатқан мәҳәлде.
Үйдиң, дүздиң гүлин келтирип гүлге,
Атыздан табылған теримши қызлар.

Таңда барып,ымырттан соң қайтасыз,
Пахта терип тәрезиге тартасыз.
Кең далада "Айдынлар"ды айтасыз,
Жаны жайсаң шаққан теримши қызлар.

Жазда гүл жайнаса ғаўаша тапта,
Гүзде ақ кептердей ашылған пахта.
Ханасына сыймай ағылған ўақта,
Сепситпей жыйнайсыз қолы гүл қызлар.

Алтын гуздиң ашық - жарық шағында,
Терип алсаң қалмай жаўын-шашынға,
Дийқанның қырманы бийиклеп шыңға,
Табысың тасқынлар теримши қызлар.

Ғаўаша отадың ыссы-салқында,
Қыйынлықтың көби қалды артыңда.
Бүгин жәҳән базарында алтынға,
Теңдур терген пахтаң теримши қызлар.

Комбайннан қалыспайсыз базыңыз,
Мийнетке қарысқан ийбе-назыңыз.
Фатима,Элмира,Сәрбиназыңыз,
Көш басында келер теримши қызлар.

Гулпаршын,Зарафшан,Пәрўаз Нәбийра,
Қалийпа,Турдыхан,Бийназ,Нәзийра,
Сулыўхан, Зульфия айтсам тағы да,
Қатарың көп сениң теримши қызлар.

Шийрин, Анар, Бағда "Самат аўыл" дан,
Шаққанлықта көш басынан табылған.
Қаншайым, Зульфия,  Гүләш апалар,
Көп қызларға үлги болып танылған

Уллы мақсет пенен атқан таңлары,
Сизлер бүгинги күн қаҳарманлары.
Быйыл "САМАТ аўыл"ының қырманы,
Сизлер менен тасқан теримши қызлар.

Ҳәр күни тергенсиз уш ярым тонна,
Фермердиң абырайын шығарып шыңға.
Ҳадал мийнетиңе елдиң алдында,
Мыңсан алғыс айтсақ арзыйды қызлар.

Келинимен мен де усы аўылдың,
Бийдай сөзден жасыл жипек жамылдым.
Тилегиңде болып  ҳақтан жарылдым,
Ығбалың өрлесин теримши қызлар.

"Мың қосшыдан бир басшы" дер халайық,
Енди Зулфия*ны тәрийп қылайық,
Жақсының перзенти болып ылайық,
Жырыңды жырлап жүр зәбердес қызлар.

Ҳақыңызды алып берип фермерден,
Жол таўып жүр қыйын-қыстаў жерлерден,
Зулфияны кем көрмейсиз ерлерден,
Ҳәм арқа сүйейсиз теримши қызлар.

Гейде сыйлық берер таўып кеўлиңди,
Сөйтип тезлетеди пахта теримди.
Ҳәр жыл сайын ертип алып бәриңди,
Бир отряд болып жүреди  қызлар.

Аўызбиршиликтен тобың бузылмай,
Қол усласып бир аўылдың қызындай.
"Ақ алтын" қырманын уйиң усындай,
Қолы гүл,зәбердес теримши қызлар.

Үйде де, дүзде де орныңыз бөлек,
Бүгин сөзлер айттым исиңди елеп.
Ислеген ислериң бахытқа бөлеп,
Мәңгиге саў болың,теримши қызлар!

Гүлнара НУРЛЕПЕСОВА

▪️"Зако Мақсым"*- Қараөзек районындағы Қараөзек АПЖ аймағындағы Абдиуатов Закиратдин басшылық еткен  фермер хожалығы.Бугин усы фермер хожалығы жыллық жобасын артығы менен орынлады.

▪️Зулфия Бауетдинова*- "Қараөзек" АПЖ орайындағы  көше бийи, сол аймақтағы уй бийкелеринен жыйналған теримши қызлар отрядының баслығы.
👉https://t.me/gulnara_nurlepesova

#Ҳикметли_өмир

БИЙТАПЛЫҒЫҢЫЗДЫ САДАҚА МЕНЕН ДАЎАЛАҢ!

      Бир адамның жүрек қәстелиги бар еди. Докторлар кеселлигиниң жүдә аўыр екенин, операцияны тек шет ел докторлары қыла алыўын айтты. Бийтап ўақытты босқа өткерместен Лондонға кетти ҳәм жақсы доктор таўды. Бул доктор да қәстелигиниң аўырлығын ҳәм
операция қылынса жасап кетиў имканияты 1% екенин айтты. Бийтап не қылыўын билмей, көп ойланды ҳәм операциядан алдын журтына қайтып ўәсият жазып ҳәм басқа ислерин орынлап, 10 күн ишинде ҳәмме ислерин питкерип, қайтып келиўи ҳаққында докторға айтты.
Қәсте адам елине келди, 10 күн ишинде ҳәмме ислерин ислеп, жақынларынан разылық алып, үйинен шықты. Жолы базардың қасынан өтер еди. Базарда бир қассап гөшлердиң жаман бөлеклерин кесип таслап атыр еди.
      Жас ғана бир ҳаял сол тасланды гөшлерди терип алып атырғанын көрди. Ҳаялдың қасына барып, неге тасланды гөшлерди алып атырғанын сорады. Ҳаял уялған ҳалда, 5 перзенти бар екенин, перзентлери тек жылына 1 мәрте,яғный  Қурбан ҳайытында гөш жейтуғынын айтты.
       Буны еситип жүдә қапа болды. Қассаптан 5 килограмм гөш алып, сол ҳаялға берди ҳәм 5 жыллық гөш ушын пулды алдыннан қассапқа төлеп қойды. Сонда, ҳаял көзлери жасқа, қәлби муҳаббатқа толып, қолларын дуўаға көтерип:
      "Аллаҳым, Сен бул адамның бәрше мүшкиллерин аңсатластыр", - деп дуўа етти. Ҳаял шын жүрегинен дуўа қылған еди.
      Бийтап Лондонға қайтты ҳәм операциядан алдын тексериўлерден өтиўи керек еди. Тексериўден өткерип атырған доктор ҳайран қалды ҳәм 3 мәрте қайта тексерди ҳәм бийтапқа: "Мөжиза, жүрегиңиз саламат", - деди. Доктордың гәпин еситип, сол ҳаялдың дуўасы есине түсти ҳәм докторға: "Мөжиза емес, бир ҳаялдың қуўанышлы көз жаслары себепли Аллаҳтың берген шыпасы", – деди.

      Имам Табараний Әбиў Умама Баҳилий разыяллаҳу анҳудан қылған рәўиятта, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Бийтаплығыңызды садақа менен даўалаң», деген.

https://t.me/omir_sabaqlarinan
👉