Алым Сейтекли

ТАНЫМАДЫҢ БА ?

Мине бүгин ушырастық тосыннан,
Бир нәзер салмадың танымадың ба ?
Дым ғана бийпәрўа өттиң тусымнан,
Әзийзим сен мени танымадың ба ?

Жүректе муҳаббет ышқы кернеген,
Хатлар жазып сирә тыным бермеген,
«Үсен жап» бойынан төте жол менен,
Келетин жигитти танымадың ба ?

Муҳабеттиң салдаўында айдалған,
Дәртли кеўли жалықпастан ойлаўдан,
«Тоғыз үй» тәрептен, арғы жайлаўдан,
Келген сол жигитти танымадың ба ?

Қуяш қызылланып геўгим тартқанда,
Садық гүзетшиңдей айлы ақшамда,
Түнги аязларда, қысқы тоқсанда,
Жүрген Ғәрийбиңди танымадың ба ?

Сылтаў таўып сен таманға келгишлей,
Түрли бәне менен жүрген ергишлей,
«Ләйлитүл-қәдир»ди күткен дәрўиштей,
Күткен бийшараны танымадың ба ?

Аўылыңа желдирип буўрыл жорғаны,
Өзиңди бир көриў жалғыз әрманы,
Қызылланып муҳабеттиң қырманы,
Бос қалған ашықты танымадың ба ?

«Шоқ тораңғыл» бетте жаслығы қалған,
Өтмиштен бир мәўрит қағазға салған,
Шерек әсир аслам ышқыңда жанған,
Алым Сейтеклини танымадың ба ?

Нөкис - 2005 жыл

Туўымсаң
(Қарақалпақстан Республикасы мәмлекетлик байрағының 30 жыллығына арнайман)

Мийрас қалмасаңда Адам-атадан,
Тәғдийр сени еншимизге атаған.
Суверенли Қарақалпақстан байрағы,
Таўарың бар жүрек деген матадан.

Байрақлар көп дүнья бойлап таралған.
Табыс пенен, байлық пенен оралған.
Оларға да қарасамда сүйсинип,
Сен жаныма дым жақынсан олардан.

Көп наймытлар ҳәррийтип кең танаўын,
Жоқ қылмақшы болды жоқтай сораўың,
Перзентлерин сени көкке көтерди,
Соннан болар көп еллерге тараўың.

Ел тәғдийри болғанында гүмилжи,
Әўладларың пайтахт таман ығылды.
Ўатан сатқынлары шетлеп турғанда,
Сениң уллылығың әбден билинди.

Жалаўым, туўымсаң, байрақ бир атың,
Үш белгиңғой елди Ўатан қылатын.
Сени аларда жанын пида еттиғой,
Садық улың Аралбаев Маратың.

Елим тыныш абат аўыл-аймағым,
Қутлы болсын 30-жыллық байрамың.
Желбирей бергейсен мәңги бәлентте,
Бес жулдызлы сары жолақ байрағым
14.12.2022 жыл Нөкис

————-(2)——————-
Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Қазаяқлы Өтеш батыр,
Өзи салдырған қорғанда,
Мәңги тыныс алып жатыр.
«Қаңлы жап»тың жағасында,
Ярым ақшам шамасында,
Ийнине «дүпен» асынған,
Душпан бастырып тосыннан,
Аўыл иши азан – қазан,
Бенде келер емес аман.
«Дөңгелек көл» әтирапы,
Бул ҳәм яўмыт патыраты,
Өтеш батыр келди жетип,
Жаўдың оң жағына өтип,
«Алла» деп қылыш сермеди,
Зорлыққа көнер ермеди,
Сол саўашта жанын берди,
Өз халқын жаўға бермеди,
Жаў көрсе қозып әрўағы,
Усылайынша ел қорғады,
Жалғыз өзи жүзге татыр,
Келе бермес бундай батыр,
Ҳүр Ўатанның топырағы,
Баўырына алып жатыр.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Қоңыратлы Ырғақлыдан,
Алпамыстай Султан туўған,
Нағыз мәртлик жолын қуўған,
Байсынның таўын жағалап,
Қонғанда сан мың шаңарақ,
Душпан алғанда мазасын,
Жаўдың тарттырып жазасын,
Атланғанда жаў «Қалмақ»қа,
Қалмақтың жанын алмаққа,
Айланды аты аңызға,
Жыраў жырлар қыл қобызда.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Буннан басқа батыр азба ?
Бәрин салмадым қағазға,
Айта – алмадым атпа – ат,
Ахырлары болғай абат,
Қорғап саҳра далаларын,
Сыйынарым кәбаларым,
Ана - Ўатан аясында,
Мәңги тыныс алып жатыр,
Мениң батыр бабаларым.
Ҳәмме дүньяның мийманы,
Жолдасы болғай ийманы,
Зәрре бағыш әйлеп Ийем,
Жәннет болғай жатқан жайы,
Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри.

Нөкис – 1990 жыл.

ҚАРАҚАЛПАҚ БАТЫРЛАРЫ
(Бердақ жолына)

Баҳадуры бардур,
Йузгә сәрә – сәр,
Қудадан өзгегәдән,
Етмес қәўәтәр.
Әжинияз

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Ели ушын ерек туўған,
Баҳадырлық жолын қуўған,
Қарсы жаўын талқан етип,
Көкирегин қалқан етип,
Мәңгилик жанған жалындай,
Қаҳарманлық тымсалындай,
Ана - Ўатан топырағында,
Шейит болып жатыр бәри.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Ҳәм Мәғриптен, ҳәм Мәшриптен,
Әмири Бухарый – Шарифтен,
Көрикли Самарқанд сайқалы,
Хорезм, Хийўа, Қоқаны,
Дәшти - Қыпшақ Ноғай ханы,
Ата журты Түркистаны,
Жаў жағының өр бетинде,
Патшалықтың хызметинде,
Садық болып қалды бәри.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Қара - Қыпшақ Туяқлыдан,
Мәрт баҳадыр Қоблан туўған,
Саўыт кийип Ақ маңғыттан,
Ер Едиге Әмир шыққан,
Басқарып Ноғай Орданы,
Жылаўында Қырым ханы,
Бир нешше жыл дәўран сүрди,
Қубла болып төрт таманы,
Кимдур буған гүман қылса,
Ашып көрсин жылнаманы.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Қоңыратлы Қолдаўлыдан,
Ашамайлы Сандаўлыдан,
Нөкер тартып атланғанда,
Ойын қурып мәрт – майданда,
Айдос, Бегис, Мыржық өтти,
Берген Аллам қүдретти,
Найзасының ушы менен,
Билегиниң күши менен,
Хорезмди титиретти,
Ол күнлер келмеске кетти.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Мың баланы жаў алғанда,
Ел – халқы шуўлап қалғанда,
Хожаназар батыр бас болып,
Әҳли яўмытқа қас болып,
Яд етип Қәдир Алланы,
Душпанға салып саўданы,
Мың баланы алып қайтты,
Жаўға ўайран салып қайтты,
Қарақалпақтың алды кегин,
Ашамайлы билсең тегин.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Қаңлыдан шыққан Төлеген,
Өзи ҳасылдан дөреген,
Ақыллы ҳәм сиятсатшыл,
Батыр болды дым көреген,
Қорғап Хорезм, Хийўаны,
Ис етпеди ҳеш биймәни,
Патшалыққа етип хызмет,
Хан ҳәзиреттен көрген ҳүрмет.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Алакөзли мәрт Ерназар,
Бул Туранның ойпатында,
Батырлықта кимлер озар,
Ҳақыйқатты қуран етип,
Еркинликти уран етип,
Халық ушын шаўды намысқа,
Уллы нийет атланыста,
Оны сатқын жазым етти,
Бул қайғылы ўақыяны,
Уллы Бердақ жазып өтти.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Айтсам батыр Ескенени,
Киятыр десе Ескене,
Жаўдың жаны сескенеди,
Елим деген батырларды,
Туўған халқы хош көреди,
Қуралланып саўыт кийип,
Атланғанда «Я ҳақ»,- дейип,
Душпан аман кеткен емес,
Оннан батыр өткен емес.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Аралбайлы батыр Марқабай,
Жаў майданнан қайтқан емес,
Урыста шери тарқамай,
Қоңыратқа жаў шапқанда,
Тыныш халықты шуўлатқанда,
Бийбастақлық бундай исти,
Батыр жаны унатқанба ?
Тез ертлеп жүрмел жорғаны,
Халықтың болып қорғаны,
Қапталында баҳадырлар,
Үстинде саўыт сайманы,
Жаўдың басын бурып қайтты,
Қарсыларын қырып қайтты.

Қарақалпақ батырлары,
Бири мыңға татыр бәри,
Перзенти Ийшан қаланың,
Нәзери түскен Қуданың,
Ахун Муфтий Уламасы,
Аллаға жеткен наласы,
Иймам ийшан түп сағасы,
Асынып қарыў жарақты,
Қырық мың үйли шаңарақты,
Алпыс үш күнлик қамалда,
Халықты сақлаған аманда,
Айтар едим Ханмақсымды,
Бундай батыр ҳәзиретке,
Алмаспайман сан мақсымды,
Усы бүгин бер мақсымды,
Әўлийелердиң кәраматы,
Жақсылардың шарапаты,
Батырлықтың үлгиси боп,
Мәңгиликке қалды аты.

Гимн жаңлар Қарақалпақ тилинде

Инсанды ҳайўаннан тил қылды жүда,
Уллы шайыр жазған түркий тилинде.
Бизди ҳәм жаратқан ол қәдир Қуда,
Сөйлесин деп қарақалпақ тилинде.

Түп тийкары түркий, қыпшақ шеўасы,
Арқалаған әсирлердиң жүгин де.
Жаңғырғандай бәрҳа өтмиш сазасы,
Ески түркий қарақалпақ тилинде.

Ооў жапакеш халқым, қарақалпағым,
Еле жапа шекпектесен бүгин де.
Басыңнан шешилмей матам қалпағың,
Сарсыласаң қарақалпақ тилинде.

Тыңлайғойсаң қыл ғобыздың намасын,
Тарийх сөйлер қулағыңның түбинде.
Сыпыра жыраў, Асан қайғы наласы,
Еситилер қарақалпақ тилинде.

Гезип қазақ, башқурт, ноғай даласын,
Қолында дуўтары, сөзи тилинде.
Молла Зийўар шертип ышқы наласын,
Сөзлер ашқан қарақалпақ тилинде.

Бир Алладан сорап халқының бахтын,
Тилеклер тилеген күни-түнинде.
Сөз бенен титретти ханлардың тахтын,
Уллы Бердақ қарақалпақ тилинде.

Еллерге жеткенде ҳүррият заман,
Халық тағдийри мингенинде ийинге,
Сөз алып сөйледи Аллаяр бабам,
Ўатан сорап қарақалпақ тилинде.

Хан заманы қылышынан қан тамған,
Бабаларым кескен дардың жибин де.
Ханға қарсы Айдос, Ережеп бабам,
Жуўап урған қарақалпақ тилинде.

Сатқынлық-ҳийлелик, аўзы алалық,
Ерназарды жазым еткен түнинде.
Улынан айрылған Қумар аналық,
Жоқлаў айтқан қарақалпақ тилинде.

Уйқысын төрт бөлип түнде оянып,
Аналар отырар бесик түбинде.
Жипек даўыс пенен намаға салып,
Ҳәййиў айтқан қарақалпақ тилинде.

Өз тилин билмеген көтере саўлат,
Адамлар бар арамызда бүгинде.
Ондай кимселерге келешек аўлад,
Нәлет айтар қарақалпақ тилинде

Көп тиллер ишинде әзийзсең тәнҳа,
Сени қәдирлеймен ертең, бүгин де.
Алым Сейтеклидур улыңман бәрҳа,
Сөйлеп жүрген қарақалпақ тилинде.

Ана тилим, түркий тилимсен таза,
Сен мәңги жасайсаң жердиң жүзинде.
Ўатан жүрегинен жаңғырған саза,
Гимн жаңлар қарақалпақ тилинде.

Нөкис 1-декабрь 2021

ТАТЛЫ ТУЙҒЫ

Қыялым илесип жүйрик самалға,
Барғым келер «Шоқ тораңғыл» таманға,
Онда қалды бир хошүрей арыў қыз,
Қолаң шашы желкилдеген самалда.

Онда қалды муҳабеттиң сөзлери,
Онда қалды әрманлардың дизбеги,
Онда қалды сулыўлықтың тымсалы,
Қалды саҳибжамал айдай жүзлери.

Онда қалды жаслықтағы дәртлерим,
Қалаберди-аў айтылмаған гәплерим,
Туңғыш қәлем алып пәк сезим менен,
Ышқы толы питпей қалған дәптерим.

Оны еслесем қыс күним де жаз маған,
Көрсем кеўил сарайымда қозғалаң,
Дарайыдан пишкен ҳасыл кийимдей,
Оған болған муҳаббетим тозбаған.

Өтти бәҳәр. Есер гүзги ызғырық,
Өмир жолын қыс таманға бурғызып,
Елеберин сол бойжеткен түске енип,
Азап берер түн уйқымнан турғызып.

Олсыз өттим бул өмирдиң жолларын,
Үмит пенен атты қанша таңларым,
Егер оған көше-күйде гезлессем,
Зыңң… етеди жүректеги тарларым.

Кетсектағы жетегинде өзгениң,
Еле татлы сезимлерден безбедим,
Оны көрсем той-мереке жыйында,
Баяғыдай қадалады көзлерим.

Елиў жасты келсемдағы еңселеп,
Сырларымды шашқым келер төкпелеп,
Сол асаў қыз мыйық тартса сәл ғана,
Кетким келер мен соңынан ентелеп.

«Шоқ тораңғыл» мениң әзийз аўылым,
Сенде өтти ең әндамлы дәўирим,
Ышқысында жанып өтиў сол қыздың,
Пешанама жазған екен тәңирим.

Нөкис 2007 жыл

Қарақалпақстан деген атыңнан сениң.

Халқым жүрек сөзлеримди арнайман,
Не бар маған қымбат бахтыңнан сениң.
Өзиң деп сайраған пошша торғайман,
Ығбалың, дәўлетиң, даңқыңнан сениң.

Әўелҳә көриндиң тарийх басында,
Арпалыслы Түрк-қаҳанат тусында.
Орхон-Енесейдиң ески тасында,
Түркий тилде биткен хатыңнан сениң.

Уруў-уруў еллериң бар көп тәреп,
Олда ҳасылзадалықтан бир дерек.
Шайырлар жырлаған сен бир байтерек,
Шығысың, нәсилиң ҳаслыңнан сениң.

Бабаларым қайтқан емес жаўынан,
Бизлерди деп кешкен ҳәтте жанынан,
Тири шыққан тәғдийр дигирманынан,
Душпанға ийилмес басыңнан сениң.

Дүньяда ҳәммеден саўал алынса,
Гүнасы саўабы сынға салынса,
Инсаныйлық есап-санақ қылынса,
Тәрезини басқан тасыңнан сениң.

Алымларың мағрыйпетли көреген,
Әулийелериң ҳақтан ийман тилеген.
Қәбирине жолбарыслар түнеген,
Ийман-инсап ықтықатыңнан сениң.

Кемтар суўлы Әмиў, Жайҳун бурынғы,
Ишкирнелер байлап қуртты суўыңды.
Сонда да бәлентте туттың туўыңды,
Ярым ханлық, тажы тахтыңнан сениң.

Мийман келсе аўыл болып жыйылып,
Хызметинде болдың пирдей сыйынып.
Келинлериң табақ алар ийилип,
Баба мийрас дәстүр салтыңнан сениң.

Дәстүрханға бар бисатың қойылған,
Жомартшылық, мәртлигиңе қайылман.
Досқа да, қасқа да, теңдей жайылған,
Уллы нағмет дузың асыңнан сениң.

Өзиңде туўылып камалға келген,
Өзге журтты Ўатан тутып жүгинген.
Кимселер көп ақ дузыңа түпирген,
Бәрине шыдаған басыңнан сениң.

Ким жырламас туўып өскен мәкәнин,
Булбил қус сүйеди гүлли бостанын.
Бул жердиң үстинде жалғыз Ўатаным,
Қарақалпақ деген халқыңнан сениң.

Перзентлик сөзлерим болмағай ада,
Өзиң барда хасла болмайман гәда.
Алым Сейтеклидур саған жан пидә,
Қарақалпақстан деген атыңнан сениң!

Март 2020 жыл
Алым Сейтекли

ӨЗИҢ ЕКЕНСЕН!

Сен кеттиң, аўылдың сәни қалмады,
Өткен күнлеримде мәни қалмады,
Даўасыз, илажсыз ғарийп-қәстедей,
Ишкен асларымның дәми қалмады,
Өмиримниң мәниси өзиң екенсең.

Сен кеттиң суўларда тынып қалғандай,
Әтирап қулазып жымып қалғандай,
Жүрегимде астан-кестен қобалжыў,
Пүткил төзимлерим қурып қалғандай,
Кеўлимизде орнаған төзим екенсең.

Сен кеттиң үмитлер енди пуш яңлы,
Дым қысқа татлы бир көрген түс яңлы,
Гүзде ушпай қалған жалғыз тырнадай,
Жасарман қунысып алдым қыс яңлы,
Қәлбимди жылытар жазым екенсең!

Сен кеттиң, қосықлар жаңларма енди,
Дәртли намалардан тыңларман енди,
Ишки сырларымды кимлер түсинер ?
Мен байқусты бенде аңларма енди,
Сен өзин илхамым, сазым екенсең.

Сен кеттиң, аўылда балалық қалды,
Хошласалмай муңлы қабарып қалды,
Әлле неге үмидуўар көзлерим,
Жолларыңа мәңги қадалып қалды,
Дүньяда барлығым өзин екенсең!

Нөкис – 2008 жыл.

Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Ана жер оянып, түнги тыныстан,
Қулан ийек таңлар атты шығыстан.
Өзиң аман болсаң әлем гүлистан,
Қуяшлы елимсең нурлы бостаным,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Мийнетиңнен алтын өнген жериңнен,
Несибеңди шөпшеп маңлай териңнен.
Мийман келсе жай таярлап төриңнен,
Жомарт елим, досқа қушақ ашқаным,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Топырағыңда бабалардың даңқы бар,
Оны тапталаўға кимниң ҳақы бар?
Байрағың бәлентте, гимниң жаңғырар,
Ырсқың пүтин, дәстүрханда ас-наның,
Қайырлы таң Қарақалпақстаным!

Сениң үйренилмеген тарыйыхларың бар,
Тилге тийек етер тәрийплериң бар.
Тағдийр ойынында кемтиклериң бар,
Мениң әзийз елим, тилде дәстаным,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Тек өзиңе арналған жүрек сөзлерим,
Сенде өтер ең әндамлы демлерим.
Керек емес тас қаласы өзгениң.
Тилегим сол ашық болғай аспаның,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Әйгәпир минезиң, қайсарлығыңды,
Сөз келсе қыпсырмай айтарлығыңды.
Биреў ерси көрсе, биреў уғынды.
Жасап келдиң кеўлин бағып басқаның,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Жазылған тарийхлар шәлкем-шалыслаў,
Көпшилиги ҳақыйқаттан алыслаў.
Ҳәр ким көмешине тартып талқылар,
Керек пе сол лап тарийхы басқаның,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Шайырлар жырлаған сен бир байтерек,
Әжайып диярсаң еллерден ерек.
Өзиңсиз бул дүнья кимлерге керек?!
Бул жердиң үстинде жалғыз Ўатаным,
Қайырлы таң, Қарақалпақстаным!

Алым Сейтекли

14.11.2024-жыл

Channel created