Толғаныслар...

Мен синфком эдим ва барча фанлардан яхши ўқишга ҳаракат қилардим. Бир куни Тоғай шундай деб қолди: ҳамма фанларни ўзлаштириб ололмайсан, бунинг имкони ҳам йўқ. Шунинг учун ўзингга ёқадиган бирор-бир фанни танла ва уни дурустроқ ўрган, мактабни битирганингда керак бўлади.
У ана шундай мустақил ва тўғри фикрлайдиган, ўринли маслаҳат бера оладиган ақлли бола эди.
Тоғай бир куни мактабга келмади, сабаби бўлмаса, у умуман дарс қолдирмас эди. (Бу воқеа, адашмасам, 1963 йилнинг апрел-май ойларида бўлганди.) Сабабини билиш учун дарслар тугагач, уларникига бордим. У бир ўзи чой ичиб ўтирган экан, кайфияти кўтаринки, кўзлари ёниб турарди.
— Биласанми, қаерда эдим, — деб сўз бошлади у, — Деновга, «Ғалаба учун» газетасига бордим, Чори Ёқубов деган кишига бир-икки ҳикоямни олиб боргандим, мақтади, ғайрат қилинг, деди. Энди гурунгларни камайтириб, кўпроқ ўқишим, ёзишим керак бўлади.
Ана шу воқеадан кейин у адабиёт билан, ижод билан жиддийроқ шуғулланадиган бўлди. Аввалги ўйинқароқ болалик ортда қолган эди. Тоғай ёшига номувофиқ тарзда жиддийлашган ва ўйчан бўлиб қолган эди. «Ўзбекистон халқ ёзувчиси» деган юксак унвонга олиб келган йўл ана шундай бошланган эди.

Саттор АЛИМАРДОНОВ
“Мен қайтиб келаман” тўпламидан

#Тарийхый_тулғалар_өмири

Шабандоз Серназар ақ тоғын кенегес
Сейтназар улы
(1905-1997 ж-ж)

СЕРНАЗАР ШАБАНДОЗ

Қарақалпақ халқының сыртқы жаўлардан елин қорғаўда, миллий үрп-әдет ҳәм дәстүрлерин сақлаўда ат спорты, соның ишинде, ат шабыслары айрықша орын тутады. Ерте дәўирлерден баслап-ақ ат тәрбиялаў, жүйрик атларды таңлаў ҳәм оларды бәйгилерге таярлаў халқымыздың руўхый ҳәм материаллық мәдениятының ажыралмас бөлеги есапланған. Усы бағдарда, ХХ әсирдиң басларында жасап өткен ақ тоғын кенегес Сейтназар бий улы Серназар шабандоздың өмир жолы ҳәм оның тарийхый илажлардағы қатнасы миллий ат спорты тарийхын үйрениўде әҳмийетли дәрек болып хызмет етеди. Серназар ақ тоғын кенегес Сейтназар бий улы 1905-жылы ҳәзирги Кегейли районы Көкшиел тәрептеги ақ тоғын аўылында дүньяға келген. Оның әкеси Сейтназар ақтоғын кенегеслердиң белгили, ел арасында абыройлы бийи болған. Халқына көп хызмет еткен. Серназар жаслайынан атқа қызығып өсип, сол дәўирдиң белгили инсаны болыс Сейтназар ҳажының исенимли ҳәм шебер шабандозына айланады. Ол удайына ҳажының атларын үлкен той-мерекелерде шаўып, ат тәрбиялаў, яғный сейислик сырларын шеберлик пенен меңгереди. Соның ишинде, Сейтназар ҳажының «Ялта» атлы жүйрик, ярым тулпарын тәрбиялап, үлкен бәйгилерге қосқанлығы оның жаслайынан-ақ атқа болған меҳирин көрсетеди.
Дәўирдиң ири тарийхый ўақыяларының бири сыпатында 1916-жылы Жүзимбақлы Шынықул байдың берген үлкен тойын атап өтиў орынлы. Бул тарийхый той өз дәўириниң ең танылмалы ҳәм белсенди тулғаларын бир жерге жәмлегенлиги менен өзгешеленеди. Тойдың жоқары дәрежеде өтиўи ушын Лепес сейис, Юсуп болыс, Темирхан болыс, , Ибрайым болыс, Сейтимбет болыс, Палўанияз бий, Тоқымбет ахун, Барлықбай болыс Арзымбет қазы хәмде Хожамет болыс Ерназар аталықтың баласы сыяқлы инсанлар тик аяқтан турып хызмет еткен. Бул жағдай сол дәўирдеги қарақалпақ халқының аўызбиршилигин ҳәм миллий дәстүрлерге болған ҳүрметин айқын сәўлелендиреди.
Тойдың ең тийкарғы илажы болған биринши бәйги шабысына аймақтың ең танылмалы жүйриклери қосылады. Бәйгиге Қазалыдан арнаўлы келген Нәўше сейистиң нәўше гүрени, Хан мақсымның қара қасқа шуңқары, Хожахмет болыстың бөртеси ҳәм Алыўшының қара аты сыяклы халық арасында аңызға айланған атлар қатнасады. Хан мақсымның қара қасқа шуңқарын сол дәўирдиң шебер ат таярлаўшысы Лепес болыс бәйгиге арнап баплайды. Шуңқар атқа алтын баслы ер салынып, үстине сол ўақытлары 11 жасар өспирим бала болған Серназар мингизиледи. Атлар Шымбайдағы май заводтың қасынан бәйгиге жиберилип, оғада қызғын ҳәм тартыслы өткен бул шабыста Хан мақсымның шуңқар аты Серназар шабандоздың шеберлиги арқасында мәрреге биринши болып келеди. Бул жеңис Серназардың шабандозлық талантын елге танытқан үлкен ўақыя болады.
Тарийхый естеликлердиң бүгинги күнге шекем сақланыўы үлкен әҳмийетке ийе. Солардың бири — 1916-жылғы тарийхый бәйгиде Хан мақсымның шуңқар атына салынған алтын баслы ердур. Бул қымбатлы естелик ерди Нөкис қаласында Серназар шабандоздың перзенти, тарийх илимлериниң кандидаты Муратбай Сейтназаровтың үйинде әкесиниң ўәсияты бойынша бүгинги күнге шекем сақланып келмекте.
Солай етип өз өмирин миллий ат спорты мәдениятына бағышлаған Серназар әқ тоғын кенегес Сейтназар бий улы 1997-жылы дүньядан өткен болса да, оның өмир жолы, шабандозлық мектеби ҳәм ол қатнасқан бәйгилердиң тарийхы Қарақалпақстанның ХХ әсир басындағы социаллық-мәдений турмысын үйрениўде қымбатлы мағлыўмат сыпатында илимде өз орнын табады.



Интернет материаллары тийкарында топлаған ҳәм таярлаған: Марина Абдуллаева

Zulayxo Yuldasheva Жаным,. Жеңгетайым!
Биз муғаллимлер ушын Шаҳтың да,. Гәданың да баласы бирдей сүйикли!
Олар бизиң избасарларымыз, жеткиншегимиз, келешегимиз.

ПӘМЛЕЎИМШЕ ДӘЎИР ӘПСАНАСЫ Р-О-Н-А-Л-Д-О МЕНЕН ЕЛЕБЕРИН ХОШЛАСПАЙМЫЗ...

Оразбай Абдурахманов Оразбай Абдурахманов қарақалпақшалаған түрк жазыўшысы Әзийз Несинниң "ФУТБОЛ ЖУЛДЫЗЫ" шығармасын мектепте оқып, усы ойынға аңсарым аўған...

ТӘН АЛЫЎЫМ КЕРЕК, неше күннен берли Криштиану Роналду туўралы постларды ҳәм өкиниш, ҳәм қуўаныш пенен бақлап киятырман...

Роналдо - мен сүйген футболистлердиң ишиндеги ең кең танылған, Жер планетасындағы миллионлаған футбол ышқыпазларының муҳаббатын жеңип алған әпсанаўый футболшы.

Күн келип ол да майданды тәрк етиўи мүмкин, бирақ миллионлаған адамларды футболды сүйиўге, оны тамашалаўға талпындырған, қанша эмоциялар бағышлаған Cri-Ro - СR7 умыт болмайды.

Тамара Машарипова.
11. 10. 2026. Нөкис. Қарақалпақстан.

Бизди таңландырыўдан шаршамаң, Дәрибай аға! Тәжимуратов. Ғаррылар. Ағаштан жасалған.

ОЛАР МЕНЕН ДҮНЬЯ ҚЫЗЫҚЛЫ

Жалықпай жазды да өткердик.
Демде гүз паслы келди.
Студентлеримди сағыныппан.
Жаңа топарлар.
Жаңа қара көзлер.
Билимге аш нәзерлер.
Олар жаныма бәрқулла қосымша күш береди. Қуўат береди.

Өзлери де алға талпынады.
Демеў күтеди.
Үлгергенимизше, қолдан келгенинше ҳәрекет еткимиз келеди.
Жаслық энергия сезилип турады.
Оларды ҳүрмет етемен.
Сын нәзер таслайман.
Бойларынан әлле нени излеймен.
Арасынан бир нәрсени тапқандай боламан. Олар менен дүнья қызықлы. Заўықлы.
Бүгинги сабағыма қатнасынан қанаатландым.
Студентлерим де шынығыў ушын рахмет айтты.
Гүзги бир әжайып күннен естелик қалдырыўға келистик...

Тамара М.
Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университети. Нөкис қаласы. Қарақалпақстан Республикасы.
10. 10. 2026.

Наржан Атабаева апам усы косыкты еситсе, Каржаужаннын косыгы деп кууанып калатугын еди. Каржау дайым яммана айтатугын еди, айрыкша йош пенен. НИПТ деген техникумда окыганында бир байрамда рубаб пенен айткан. Уйине келгенде квартира ийеси кемпир "Ха, балам, не болды?"деп сораган. Дайымнын тури карауытып кеткен екен. -Косык айтып едим, апа,-дегенинде, "Уах, балам, аккозлер атыпты го" деп ушыклап, тауир кылып алган екен.

ҚУДАҒАЙЫМ МЕНЕН МАРАФОНДА ЖУЎЫРДЫҚ

Кеше, 1-октябрь күни Нөкис қаласы орайында усындай жарыс болды.

2 шақырымды қудағайым Айымхан Турдымуратова 1-орында, мен 2-орында басып өттик (Әлбетте, кейнинен санағанда))) (Енди қыз берип отырғанымнан кейин, қудағайдан озып кеткеним уят болар, я... )))

Өкпемиз өшип қалмасын деп, арасында жүрип, арасында уятты деп жуўырып, қулласы, норманы орынлап, дронға, видеоларға, сүўретлерге түсип, мәс болып қайттық.

Гимнлеримизди айтыў менен баслаған жарыс табыслы өз жуўмағына жетти.
"Ендиги марафонға өзиңиз бенен бирге 10 адам алып келесиз"деп тапсырма берди. Қәлеўшилер болса, личкамызға шығасыз.

15 ҳәм оннан да ары жуўырмақшы болсаңыз,. Мойнаққа барасыз.

Сизлердиң Тамара М.
2-октябрь, 2026-жыл. Нөкис қаласы.

«Кызыллардын» алдынгы арбасы еки дийуал ортасына киргенде катты атыспаклар болып, жууери атыздан ок буршактай жауып «акырзаман» бола калган.
Сол жерде олгенлер шейит болды, тирилери туткынга тусти, епшиллери-издеги-сергеклери «Кызыл кум»га карай бас саугалап кашкан.
«Тазгара трагедиясы» акыбетлери бойынша жэмийетшиликке хар уакытта, хар дэуирде хар кыйлы ой-пикирлерде тусиндирилди, бахаланды. «Тазгара уакыя»сы акыбетинде не болган? « ШЫМБАЙ РЕСПУБЛИКАСЫ» ОБРАЗЫ : ( 16-август-1919 жылдан—7-февраль 1920 жыл). Нокис-Шымбай аймагында Ураллы-казоклар( Мойнак, Учсай, Зайыр хам Шымбай- орайы болган …) бийгэрез-«автономиялы» микрорегион болып, алты айга шекем хуким сурди. Шымбайлы байлар-болыслар, ураллы казак- атаман, жузликлер хам болыслары , «кызылларга» жэрдем берген, аукат берген Шыныкул баккалды да куудалады.
Онын мал-мулкин тонады, бас кудасы Отемурат бай улы- Аскар бай – аркада абрайлы тулга болсада , онынг кызынынг- куйеу баласы – Мэшарип бай ,ол, этно+аламан сардары- Хан максымнынг этно+нокери, болсада Шыныкул байдынг мулки- тийисли 19 арба дуньяны «Зайр» журтка меншиклеп, зорлык етип алып кеткен. Шортан бай колдеги Дангшалар хам Шыныкул атларында у/казоклар аскерий коммунизм мауритине сай алып кеткен еди.
Шыныкул баккал-болыстын ел-журтка кэдир-кымбаты, абырайы, эсиресе Коныратлы кэткудалар, казы-судьялар Атаман Фильшевке хэм «Кум озекли» ийшан-максымлардын алдына барып, жузим баглы- «кызыл болыс»- Шыныкулдын бир касык канын кешириу, эпиу етиуин тилеген, солай етип, ол –Шыныкул «озлери ишинде озге болып» зорга олимнен калган.
ХХ-эсирдин 20-жыл басында Россия калаларында, Башкирия, Татарстанда улкен ашлык, экологиялык апатшылык акыбетинен , сол жактан бир нешше жузлеген адамлар улкемизге посып келиушилик-этнодемографиялык дагдарыс болды. Каракалпакстанда «ашларга жэрдем» комитети болып, онын бир «Микро штаб»ы- кызыл отауы-«Жузим баг»-Шыныкул болыс ауылында болган. Ол жерде «ашларга жэрдем» комитети, ОГПУ хызметкерлери катнасыуында дэнлер (маш, жууери, гуриш хэм баскалар) жыйнап, жазда кемеде, кыста туйели Россия калаларына жиберилген…
ХХ-эсирдин 20-жыллар акырында «Жузим баг» хэм Халкабад елатында ел-журтка тансык, Кенес хукимети тэрепинен шолкемлестирилген «мэдений атланыс» тын хэр кыйлы мересимлери, ойын-зауыклары болды.
1928-жылы Торткулден Амиударьяга кемели келген «Тан нуры» миллет труппасы «Жузим багда» кызыклы ойын-зауык концерт хэм пьеса койып берген. Каракалпак артистлери Касым Эуезовтын Саеке батыр – (Тилек жолы) нда атамадагы драммасын сахналастырган.
Бунда, 1916-жылы Шымбайда мардикарга карсы козгаланлар сюжет болып пьесада Шымбайлы болыс-байлар образы, олар артистлер тэрепинен тири, жанлы болып сахнада корсетилген. Ертенине, сол аймактын бес-алты кекселери-гаррылары келип, миллий трупа-театр басшысы Эбдираман Отеп улына айткан: «Елге келген, яшуллы кексе-гаррылар менен сэлемлесейик»,- деген, сонда Эбдираман кулип: «Ол гаррыларды сандыкка салдык» гой?! - деген екен!
Шыныкул бай-баккал- болыс неге куудаланган? ХХ –эсирдин 20-жыл акыры Каракалпакстанда кенес хукимети сиясатына, социаллык тенсизликке карсы –Шымбай, Кегейли, Тахта –копир де нарыйзалык ой-пикирлер,жасырын ойласыклар болган.Каракалпак обл ОГПУ тарепинен оларды аныклау хам камау ( куудалау) шаралары корилген. 1929 жылы 8- июль да ККАО ВКП ( Б) Обкомы тов. Варламовка купия билдириу де …Шымбай районы бойынша- тизимде…* ЧИНИКУЛЬ БАЙ…* корсетилген?! 1929 жылы гузде- Арка регионда - « Тахтакопир уакыясы » болды, бунын себеплери хэм сылтаулары, акыбети тууралы тарийхшылар: Академик Сабыр Камалов, Жуманазар Уббиниязов, Онгарбай Юсупов, Гулмира Даулетова,

Х1Х-эсир акыры ХХ эсирдин 20-30 жыллардагы-еки заманды, еки дэуирди корген тарийхый шахс-инсанлардын ауыр тагдирлери тууралы изертлеулер еле аз болып атыр.
Елдин социал-экономикалык, жамийетлик хам мадений осиуинин тубалауы, жокшылык, кембагалшылык, ашлык жыллар-«ак капшык» жыллардын зардабын кеширген халыктын аухалын жениллетиуге улес коскан- исбилермен-баккаллар, байлар елде баршылык еди. Арка аймакта-Шымбай уезди, Шымбай болыслыгында Шыныкул бай, баккал-болыс ел-журт тан алган, хурмет еткен аймаклык тулгалардын бири еди.
Шыныкул Каллек улынын омири хам заманы тууралы, онын заманласлары хам тууысканлары «аргумент хам факт»лерди ауыз еки тарийх етип калдырган еди. Тарийхыйлык коз караста изертлеулер: Тарийхшы Онгарбай Юсупов: « Амиударья алабындагы аймаклык шахс -Шыныкул бай Каллек улы хаккында» ауыз еки тарийх хам архив хужжетлер тийкарында баспа созде бир неше макалалар жазды .Ауыз еки тарийх хам аталар энгимеси, осек гэплерге дыккат болсек, Шыныкул баккал-болыс хам Хан максым арасында аразлык-окпе гийненин мэниси томендегише болган. Бириншиси: «Кум озекли» руханийлер Шыныкул баккалдын экономикалык жактан осиуи, байыуын хош кормеген. Екиншиден: «Кум озекли» максымлар онын бир кызын катынлыкка сораган, кызлары еркин хам сауатлы болып, олар оз кэлегени, тенине турмыска шыккан.
Ушиншиден: Шымбай аймагында - «болыс» сайлауда Шыныкул баккал бар дуньясын шашып, экономикалык куш пенен женип шыккан.
Тортиншиден: 1919-жылы август айында «Тазгара» ауылында Нокистен киятырган большевиклердин кызыл эскерлерин «12 болыс» тын нокерлерин анлып, коршау-кыснакка алган.Улкен таярлык, операция ислерине Шыныкул бай-баккал-болыс араласпаган, катнаспаган, материаллык жэрдем бермеген.
Ол «кызылларга» жэрдем берди деп айыплаган, улыума, Шыныкулдын тулгасы, психологиясы, купия сыры-сол заманда карангы болган.
1919-жылы август айында Нокис эскерий горнизоннан 40 арбалы кызыл эскерлер Шымбайга карай «орыс жол» менен киятырып, жолда элбетте, Шыныкул бай-баккалдын «жузим багында» иркилген, чай-суу ишкен, дем алган. Олар жауда болса да-инсанлар еди.
«Кызыллар» дегенимиз- олар ерикли, жалланбалы «кызыл эскер» болган жергиликли ел-журт перзентлери («ураллы»лар, татар, казак, озбек, каракалпак жигитлери) еди. Олар большевиклер сиясаты хэм идеологиясына исенген, бурынгы жумыссыз, кембагал, сауатсыз, жарлы, тиришилик ушын колына «мылтык услаган адам» еди. Нокис эскерий горнизонды баскарып Нокис болысы-«кызыл комиссар»-Жаулыбай улы Толыбай табын «жузим баг» ка иркилип, азы-кем дем алып, жэне аркага карай рауана болган…
Олар «Ишан кала»дан отип, Халкабадка жеткен уакытта, Шыныкул баккал, Толыбай «кызыл болыс»- комиссардын изинен жеткен.
Оларды мийман етип кутип жиберетугынын айткан. Солай етип, ол еки кос огизди сойдырып, кырк арбага минген эскерлерди аукатландырган. Сон, оларга хош, аллаяр, дийдар несип деп хошласып калган. Шыныкул баккалдын ширели жузим ширеси, шарабы хэм гошли аукатын жеген «кызыллар» аркайын, хеш нэрседен гумансыз, аркага-Шымбай жолы кайдасан деп тун жамылып «Тазгара» ауылгада жетип калган… Ол жерде , «он еки болыс»-каракалпак ауылдан жыйналган мерген-нокерлер хэм ураллы-казак атлылары «Жуманазар бай» багы, жууери атыз ишинде, еки узын дийуаллар сыртында тун жамылып, карангынын «рыцарлары» болып «кызылларды» шыдамсызлык пенен кутип турган…

Привет из Каракалпакии.ШЫНЫКУЛ бай-болыс КИМ болган?
Кубла Арал бойы томенги Эмиударья алабындагы аймаклык тарийхый шахс, исбилермен-баккал- Шыныкул Каллек улынын омири хэм заманы хаккында нелерди билемиз. ? -------------------- ХХ эсирдеги инсаният тагдийриндеги кайгылы, трагедиялы жыллар биринши хам екинши жер жузлик урыслар хам большевиклик диктатурасынынг репрессиясы ауыр тагдийрлер болганы –отмиш сазасында ,тарийхый яднамада уялап калган еди. .
Озбекстан хам Каракалпакстан да : ХХ-асир- трагедиялар асиринде ,тоталитарлык тутым жургизиу дэуиринде миллионлаган гунасыз пукаралардын омиринен айрылганлыгын, коплеген шанараклардын уайран болганлыгын, коп санлы балалардын жетим калганлыгын тарийхтан, хазирги хам буннан кейинги эуладлардын ядынан шыгарып таслау мумкин емеси » хаккында ,- тарийхый- агартыушылыкта изертленип атыр .
ХХ-эсирдин 20-30 жыллары Каракалпакстанда Кенес хукиметинин орнауы хэм беккемлениуи, большевиклик диктатуранын куудалаулары болды.
Бунын акыбетинен ел-журт, халык, жэмийеттин кэдир-кымбаты жойтылды, социаллык аухалы томенледи, инсан кэдири аяк асты болды, тоталитар дузимнин сиясатынан бийгуна адамлар, эсиресе исбилермен-«баккаллар» (орташа хожалык ийелери, ел-журт баскарган болыслар, руханийлер-ийшан-ахунлар) жэбир корди.
Оларды кенес хукимети тэрепинен экономикалык кысым етти, сайлау хукыклары шекленди, тутыныу-кооператив ислерден, хызметлерден шетлетти.
Сонын бири-ХХ-эсирдин биринши шерегинде исбилермен- баккал, болыс болган «Калли жагыслы» инсан Шыныкул Кэллек улынын ашшы омири мысал болып табылады.
ЖУЗИМ БАГ -био+топоним, ал, баг ийеси- антро+топоним-шахс Ким балган? Нокис-Шымбай автожол магистралда тарийхый ономастикалык атама «Жузим баг» бандиргиси жайласкан, бул «ийеси жок, белгисиз», бурын биоресурс орайы-маканы болган жузим баглардын багманы хэм ийеси ким болганын жасларымыз биле- бермейди?!.
Лекин, *Жузим баг*лар дореткен, турли наллер ектирген, *жасыл макан*- жасыл экономика бина еткен, апиуайы- бай-баккал- исбилермен- болыс Шыныкулдын хызметлерин тарийх умытпайды.
Каракалпакстаннын жамийетлик-социаллык, гуманитар-тарийх илиминде хам коркем-эдебият саласында откен эсирдеги аймаклык тарийхый тулгалар: ХХ-асирдинг 20 жыллары енг сонгы « болыс « лар Иният болыс Нияз улы,, Маркабай болыс Оразымбет улы,, Барлыкбай болыс Нурум улы, Ибрайым болыс Адил аталык улы. , Лепес болыс Жолдас улы, менен бир катарда, бир заманда жасаган, ел-журттын ашлыгы хам токлыгына исбилермен, баккал, болыс сыпатында бас катырган, хызмет еткен, улес коскан-«Калли жагыс»лы инсан Шыныкул Кэллек улы хаккында хар кыйлы ой-пикирлер бары анык. Ол инсан хаккында, даслепки болып, жазыушы Кармыс Досанов «Азаматлар» атамадагы ( 1919жылы арка региондагы уакыяларга байланыслы) еске тусириулер-эссе мийнетинде Шыныкул бай , баккалды ( Тыныкул образында ) , тарийхый- коркем эдебиятта жазды. Тарийхшы Янгибай Досумов «Каракалпакстан тарийхынын очерклери» монографиясында тилге алады. Русша мемуарлык шыгармаларда ол инсан хаккында «Шыныкул-большевик» ямаса «Шыныкул- кенес хукиметине карсы –реакционер», деп каралайды. Шыныкул омири хам хызметлерине драматург Сапар Хожаниязов, жазыушы Шаудырбай Сейтов, Ерназар Усенов, хам Муратбай Нызанов та кызыгып дыккат болген.
Арка районларда Шымбай-Кегейли-Халкабад (Ишан кала) аймагында 1919-жылгы тарийхый уакыя-«Тазгара трагедиясы»нын себеплери хам акыбетлери мэселеде тарийхшыларымыз: Академик Сабыр Камалов, тарийхшылар Алпысбай Тореев, Узакбай Калниязов, Бахыт Кощанов, Онгарбай Юсуповлардын мийнетлеринде Шыныкул- аймаклык тарийхый шахс тууралы жанаша ой- пикирлер берилген.

30- жыл бурын, Алпамыс ҳәм Гүлпаршынды --- Алпомиш ва Барчиной деп шыққанда, Ташкентли, Фергана, Андижан, Наманган, Қашқадәрья, Сурхандәрья УЛЫЎМА Өзбекистанның ҳәмме жеринен келген, жора - жолдасларымнан, таныс билислерден, сорадым.Алпомиш ва Барчиной ким билесизбе? мектепте сизлер өттиңизбе деп? Ҳәммеси яқ билмеймиз, мектепте өтпедик дегенлери ядымда.
Азат Бекмуратов.

Дарибай Тажимуратовтын жумысы.

Кайсы елдин кызлары айдарлы болса Кырккыз сол елдики. Каракалпактан баскасы айдар коймаган кызларына. Тек жармасып куйдиреди адамды. Совет дауиринде шыгарылган китабымиз бар каракалпакша-орысша. Келип келип бизлердики деп тал шайнайды енди догеректегилер айттымда койдым не болганы болар.
Райхан Нугманова.

Массагетлерди ловушака га тусириу ушын барлык тактиканы колланган,Томиристин кууеин олтирген,алдастырып шакырып алып.Кир оиламаган хаялы Томирис куйеуинин орнын да патша болатугынын,массагетлерди жок етип кулагым тыныш болсын деп воискасы менен степ ке карап озлери журис кылган.Мына хазир ги дашты кыпшак ,сол алтаи га шекем жерлер бари кыр болган.Вот сол жерде Кир дин геллеси кетеди,Кир дин советниклери бармаяк кояйык,кыр да не бар,олип кетемиз деп кайта кайта каксаган! Негизин де массагетлердин басым копшилиги,городскои насаление болган,отырыкшы !Олар негизин де мажбур болган кочевниик болып кыр да жасау га!Енди тиришилик кылыу керек.Калаларын басып алган Ахаменийлер.Массагетлер уакыттын отиуи менен Воиска топлау ушын кырда жасап,ертеме кеш пе ,калаларын бизлерден тартып алыу ушын нападение кылатугынын Кир билген!Болмаса кыр да не бар олар га!Македонский де басы ислеген,хеш кандаи выгодно емес кырды басып алыу!Проблема бул жерде нааборот Массагетлер покои бермеиди булар га аркайын жасауына,себеби массагетлер паиызлы жерлеринен аирылып калган басында! Казакстанский версия тусирилен тусирилген фильм де ,жасау турмыс таризлери корённои массагетлер сондаи болып жасаган етип корсетип коиыпты,шалашлар да,хижина га усаган жабайы адамлардын ауиоденция,хата ларын!Олар кырга жан саклау ушын,Ахеменийлердин даслепки
Казымухаммед Орынбаев.

Бай жигит-кызларга муражат! Каракалпакгымнын бай жигитлери менен кызлары оянын. Маслахат тобеге шыгып, "Кырык кыз" дастанын фильм етип тусириу ушын керекли сумманы шыгарысып, режиссер жаллауы тийис. Сарыгул апа хазир 82 жаста. Сол адамнын басшылыгында тусирилиуи…

Бай жигит-кызларга муражат!

Каракалпакгымнын бай жигитлери менен кызлары оянын.
Маслахат тобеге шыгып, "Кырык кыз" дастанын фильм етип тусириу ушын керекли сумманы шыгарысып, режиссер жаллауы тийис. Сарыгул апа хазир 82 жаста. Сол адамнын басшылыгында тусирилиуи тийис бул фильм.
Каракалпагымнын бай жигитлери, бай кызлары!
Кайдасыз?
Бармысыз?
Кокирегинизде ел деген сезим бар ма?
Бир кымбат машын минбепсиз, арзанлауын-ак айдап турын бир-еки жылша?
Фильм 100 жыл саклайды маглыуматты.
"Кырык кыз" деген фильм керек Каракалпакка!

Тамара Машарипова.
19-апрель, 2026-жыл. Нокис каласы.